Drie soorten bordenhouders doen niet hetzelfde: een veerhanger klemt over de rand en is verstelbaar, een lijmschijf plakt onzichtbaar op de achterkant, en een metalen beugel grijpt achter de voetrand. Welke u nodig heeft volgt uit het gewicht en uit hoe kwetsbaar het glazuur is, in die volgorde.
Reken op meer gewicht dan u verwacht
Aardewerk en steengoed zijn zwaarder dan ze eruitzien. Een decoratieve schaal van 30 cm doorsnede weegt makkelijk 1,5 kg, en een dikwandig sierbord van 40 cm haalt de 3 kg.
Dat gewicht hangt bovendien niet recht onder het bevestigingspunt. Een bord staat met zijn onderrand tegen de wand en met zijn bovenrand iets ervandaan, waardoor er een kantelkracht ontstaat die de houder naar voren trekt. In gipsplaat is dat de belasting die het slechtst wordt opgevangen.
Weeg een bord voordat u een houder koopt. Op een keukenweegschaal is dat in tien seconden gedaan, en het antwoord bepaalt of u met een lijmschijf wegkomt of niet. Boven een bank of een eettafel is dat geen overbodige moeite: een bord dat valt breekt niet alleen zelf.
Veerhangers, lijmschijven en beugels doen niet hetzelfde
De klassieke veerhanger klemt met haakjes over de rand en is verstelbaar. Hij is snel, hij past op vrijwel elk formaat, maar de haakjes blijven aan de voorzijde zichtbaar en kunnen bij dun porselein afdrukken achterlaten. Bij antiek met haarscheurtjes is de klemkracht een reëel risico.
Zelfklevende lijmschijven op de achterkant zijn onzichtbaar en veilig voor de glazuurlaag, mits het bord goed ontvet is en het gewicht binnen de opgegeven grens blijft. Ontvet met spiritus, niet met afwasmiddel, en laat de schijf 24 uur uitharden voordat het bord aan de muur komt. De opgegeven grens is bij deze schijven het punt waar de meeste fouten worden gemaakt: hij geldt voor een verticaal hangend bord op een volledig vlakke achterkant, en een geglazuurde bolling telt niet als vlak.
Metalen beugels van achteren zijn het steviger alternatief voor zware schalen, maar vragen een bord met een voetrand om achter te grijpen. Voor alles boven 2 kg is dat de veiligste keuze.
De haak in de muur is de andere helft
De houder aan het bord is maar de helft van het verhaal; de andere helft zit in de wand. Voor een bord van 1 kg volstaat een spijkerhaak in elke wand. Daarboven geldt hetzelfde als voor een lijst: in steen een plug, in gipsplaat een hollewandplug of een schroef in de regel, in gasbeton een gasbetonplug. Hoe u vaststelt met welk wandtype u te maken heeft, staat bij de haak en de plug per muursoort.
Let bij een bordenwand op de optelsom. Acht borden van gemiddeld 1,2 kg is bijna 10 kg over een vlak van misschien 1 m², en hoewel elk bord afzonderlijk licht is, zit er dan wel een aanzienlijke belasting in één zone van de wand. Bij een gipsplaten voorzetwand is het verstandig om de zwaarste exemplaren op de regels te plaatsen en de compositie daaromheen te bouwen.
Controleer lijmschijven na een half jaar. Warmte en droge lucht doen de lijm langzaam verharden, en de eerste die loslaat is bijna altijd het bord dat het dichtst bij een radiator of een raam hangt.
Een bordenwand vraagt om één gedeelde noemer
Losse borden van verschillende herkomst worden pas een geheel als er iets terugkeert. Dat kan de kleur zijn, bijvoorbeeld alleen blauw-wit of alleen aardetinten, of de vorm, of de herkomst uit dezelfde streek.
Varieer wel in maat: drie of vier verschillende diameters geven ritme, terwijl allemaal even grote borden een saai raster opleveren. Werk vanuit het grootste bord, plaats dat iets uit het midden en groepeer de rest eromheen met 4 tot 8 cm tussenruimte.
Borden en ingelijste werken op één wand werken goed zolang de borden niet in de minderheid zijn. Twee borden tussen tien lijsten lezen als een vergissing; een verhouding van ongeveer één op drie is wel geloofwaardig.
Hoogte en groepering
Een enkel bord volgt dezelfde vuistregel als een schilderij: het midden op ongeveer 145 cm. Bij een groep telt het midden van de hele compositie, niet dat van het grootste bord.
Boven een meubel houdt u 15 tot 25 cm tussen het blad en de onderste borden. Dat is bij keramiek iets ruimer dan bij lijsten, omdat een bord uitsteekt en de onderrand anders in het zicht van wie aan tafel zit komt te hangen.
Werk bij een groep van boven naar beneden. De bovenste rij bepaalt de lijn waar het oog op afgaat; wie onderaan begint, ziet de afwijking pas bovenaan en moet dan alles verzetten. Hang de zwaarste exemplaren bovendien niet aan de bovenkant van de compositie: hoe hoger een zwaar bord hangt, hoe verder het valt.
Stof, zon en de keuken
Een bord aan de wand vangt stof op de bovenrand en op de voetrand aan de achterkant; neem het twee keer per jaar af met een droge doek.
Handbeschilderde borden met opglazuurdecoratie verkleuren in direct zonlicht, dus hang die niet op een zuidwand. Onderglazuurdecoratie zit onder de glazuurlaag en is daar veel minder gevoelig voor; dat verschil is aan de tast te herkennen, omdat opglazuurdecoratie licht voelbaar is en onderglazuur volkomen glad.
In een keuken slaat vet neer op alles wat boven werkhoogte hangt, ook op borden. Kies daar geglazuurd werk dat afneembaar is en geen onbehandeld aardewerk, want in poreus aardewerk trekt vet in en gaat er niet meer uit.
