Het gewicht van de lijst bepaalt welke haak u nodig heeft, het wandtype bepaalt wat er in de muur komt. Tot ongeveer 1 kg volstaat een spijkerhaak in vrijwel elke wand; daarboven is de vraag eerst of u met steen, gipsplaat of gasbeton te maken heeft, want elk van die drie vraagt een ander bevestigingsmiddel.
Bepaal eerst waaruit uw muur bestaat
Alles wat hierna volgt hangt af van deze vraag, en hij is in een minuut te beantwoorden. Klop met een knokkel op de wand: klinkt het hol en veert het licht, dan is het een gipsplaten voorzetwand of een houtskeletwand. Klinkt het dof en massief, dan zit er steen of beton achter.
Boor daarna een proefgaatje op een plek die straks achter de lijst verdwijnt en kijk naar het boormeel. Wit en poederig betekent gips of gasbeton, grijs en korrelig betekent beton, geel- tot roodbruin betekent baksteen, licht grijswit en zanderig betekent kalkzandsteen. Gasbeton onderscheidt zich van gips doordat de boor er zonder klopstand moeiteloos in zakt over de volle diepte.
Deze twee minuten zijn de reden dat de rest van de klus lukt. Een plug die niet bij het materiaal hoort, houdt bij het ophangen prima en begeeft het maanden later, meestal 's nachts.
Kies de bevestiging op gewicht en op wandtype
Voor een lijst tot ongeveer 1 kg volstaat een enkele spijkerhaak in vrijwel elke wand, ook in gipsplaat. Tussen 1 en 5 kg gebruikt u een dubbele haak of een schroef met plug. Daarboven wordt het wandtype bepalend.
Een waarschuwing vooraf over kilo's: pluggenfabrikanten geven zelden een aantal kilo per plug op. Zij publiceren belastbaarheid in kilonewton, gemeten onder vastgelegde condities voor inbouwdiepte, randafstand en wanddikte. Elk rond kilogetal dat u bij een plug tegenkomt is een vuistregel van een verkoper, geen fabrieksopgave. Bij plakhaken ligt dat anders: die worden juist wél met een kilogetal verkocht.
Steen, gipsplaat en gasbeton
In beton, baksteen en kalkzandsteen boort u met een steenboor en gebruikt u een gewone kunststof plug. Belangrijk is dat de boordiameter exact bij de plug hoort en dat u het gat stofvrij maakt voordat de plug erin gaat; boormeel in het gat kost aanzienlijk aan houdkracht.
In gipsplaat heeft een gewone plug geen enkel houvast. Gebruik een hollewandplug die achter de plaat openklapt of zich openzet, of zoek met een balkendetector de houten regel en schroef daarin. Dat laatste is verreweg de sterkste oplossing en bovendien gratis.
Gasbeton en cellenbeton vragen om speciale gasbetonpluggen of gasbetonschroeven. Het materiaal is zacht en verkruimelt rond een gewone plug, terwijl de daarvoor bedoelde bevestigingen hun kracht juist uit een groot schroefoppervlak halen. Boor in gasbeton altijd zonder klopstand.
Twee haken hangen rustiger dan één
Een werk aan één punt kan draaien, en dat doet het ook: elke keer dat er iemand langs loopt of dat de deur dichtvalt, staat het weer iets scheef.
Twee haken op gelijke hoogte, ongeveer op een derde vanaf beide zijkanten, houden een lijst vanzelf recht. Voor zware of brede werken is dat bovendien veiliger, omdat het gewicht over twee punten verdeeld wordt. Reken bij twee punten niet op een verdubbeling van de draagkracht maar op ongeveer anderhalf keer; de last verdeelt zich in de praktijk zelden gelijk.
Een klein rubber dopje op de onderste twee hoeken houdt de lijst van de muur af en voorkomt vlekken. Op een wand met een matte muurverf is dat geen overbodige luxe: de rand van een lijst laat daar binnen een jaar een zichtbare afdruk achter.
Meet vanaf het ophangpunt, niet vanaf de bovenkant
Dit is de rekenfout die het vaakst tot een tweede boorgat leidt. Mensen meten de hoogte van de lijst en boren daarnaar, terwijl het koord of de ophangbeugel aan de achterkant een stuk lager zit.
Meet daarom eerst hoe ver het ophangpunt onder de bovenrand van de lijst valt, met het koord strak omhoog getrokken. Trek dat getal af van de gewenste hoogte van de bovenrand. Een simpel hulpmiddel is een strookje afplaktape op de achterkant met een streepje op het ophangpunt; dat plakt u op de muur en boort u erdoorheen.
Bij een lijst met twee D-ringen in plaats van een koord werkt hetzelfde principe, maar dan twee keer. Meet de afstand tussen de ringen op de achterkant en zet die maat op de muur uit met een waterpas, niet met een rolmaat langs het plafond; plafonds zijn zelden waterpas.
Ongeveer 145 cm tot het midden van het werk
De hoogte is het onderdeel waar de minste techniek bij komt kijken en de meeste gewoonte. Inrichters en kunsthandel houden aan dat het midden van het werk op ooghoogte van een staand persoon komt: ongeveer 145 cm boven de vloer, in de Angelsaksische praktijk uitgedrukt als 57 inch. Het is een afspraak en geen voorschrift; geen enkel museum publiceert dit als norm. Hij houdt stand omdat hij is afgeleid van de gemiddelde ooghoogte, en om geen andere reden.
Het is niet de bovenkant en niet de haak die op die hoogte komt, maar het optische midden van het beeld. In de praktijk hangen de meeste mensen te hoog, omdat ze uitgaan van hun eigen ooghoogte terwijl ze vlak voor de wand staan.
Boven een meubel telt de afstand tot dat meubel
Zodra er een bank, dressoir of bed onder hangt, gaat het niet meer om de vloer maar om de afstand tot het meubel. Houd 15 tot 25 cm tussen de bovenkant van de rugleuning of het blad en de onderkant van de lijst. Meer dan 30 cm en de twee vallen visueel uit elkaar. Gaat het om meerdere lijsten tegelijk, dan telt de compositie zwaarder dan de losse hoogte; zie een wand vol lijsten uitzetten.
Waar u beter niet boort
Boven en naast een schakelaar of stopcontact loopt de leiding meestal loodrecht en horizontaal weg; houd daar een strook van 20 cm vrij, of gebruik een leidingzoeker. In oudere Nederlandse woningen liggen leidingen lang niet altijd volgens die regel, dus een detector is er geen overbodige uitgave.
Vermijd ook de zone vlak onder het plafond bij een systeemwand en de eerste 5 cm naast een deurkozijn; daar zit het frame en zelden voldoende materiaal voor een plug.
Een schilderij boven een radiator is technisch mogelijk maar zelden verstandig. De opstijgende warme lucht en het temperatuurverschil doen papier bol trekken en laten vernis sneller vergelen. Houd minstens 30 cm afstand, en hang er bij voorkeur iets dat niet van papier is.
